Submission of the Human Spider

Wystawa prezentuje prace ukazujące postaci pozlepiane ze zdjęć ciała, obiektywu i flesza. Przedstawione pozy charakteryzują się brutalnym rozczłonkowaniem, które zarazem umożliwia oddanie ruchu. Łączą więc w sobie przeciwstawne stany: zastygnięcie obrazowanych ciał i ich dynamiczną kinetykę. Plastyczność kolaży oraz wyłaniająca się z niej dialektyka przylepienia (rozumianego jako bezruch) i cięcia (umożliwiającego mobilność) przywodzą na myśl zasadę poruszania się człowieka-pająka z filmu Spider-Man (2002, reż. Sam Raimi), które możliwe jest dzięki przyczepianiu ciała do elementów architektury oraz zrywaniu elastycznej przędzy w odpowiednim momencie.

Tytułowa uległość pokazywanych na wystawie prac powiązana jest z ich kolażową formą. Jack Halberstam kojarzy zagadnienie kolażowego cięcia z biernością i wydobywa masochistyczny charakter tego typu obrazów [1]. Za amerykańskim teoretykiem można interpretować pocięte reprezentacje jako wymykające się prostej binarności, w której osoba queerowa ma realizować schemat inwersji wobec normy. Jeżeli konstruowanie pewnej spójnej wizji Innego polega na podsycaniu jego pragnienia szacunku i sprawiedliwości, perwersyjna uległość i rozkosz dezintegracji jawią się jako formy oporu. Idzie w nich jednak nie tyle o wzmocnienie poczucia sprawczości u wykluczonych, co o zdemontowanie normy jako niedoścignionego obiektu dążeń – o odcięcie się od obrazu siebie jako tego, który wiecznie zabiega o uznanie.

Zaczerpnięta z amerykańskiego blockbustera figura człowieka-pająka wpisuje się w myślenie o obrazach kolażowych jako technice queerowej. Refleksja nad wizualiami w tej perspektywie pozwala mi zaobserwować ich potencjalną rolę w próbach myślenia o modelu nieheteronormatywnej podmiotowości opartym na wymykaniu się klaustrofobicznym reżimom widzialności. Hito Steyerl dostrzega, że reprezentacja zawsze jest uwikłana w schematy władzy: podlega negocjacjom i optymalizacjom, przez co pozostaje zafałszowana. Podobnie jak Halberstam, artystka i badaczka proponuje więc odcięcie się: rezygnację z reprezentacji na rzecz niewidzialności, którą rozumie jako odzyskiwanie podmiotowości [2]. Podążając za tym sposobem myślenia, prezentowane na wystawie prace należałoby rozpatrywać nie jako konstrukcję reprezentacji, a jako próbę jej rozbiórki. Poprzez swój poszarpany charakter i intencję oddania ruchu obrazowych strzępów, kolaże kierują uwagę publiczności na szczeliny, pęknięcia i braki.

Sformułowaną przez Steyerl ideę ucieczki od reprezentacji bardzo trudno jest realizować. Wynika to z faktu, że jesteśmy niejako skazani na obrazy, ponieważ żyjemy w kulturze konstruowanej według zasad narzucanych przez zmysł wzroku. Wizualia oblepiają nas każdego dnia. Dla społeczności wykluczonych są one niezbędnym przedmiotem walki politycznej, jednocześnie jednak niosą ze sobą ryzyko unieruchomienia wyobraźni społecznej, a nawet głębszego uwikłania w status quo.

Pojawiające się na prezentowanych obrazach szkło obiektywu jest skierowane na nie same, jak gdyby na znak autorefleksji. Lampa błyskowa, służąca jak najpełniejszej ekspozycji fotografowanego obiektu, pełni zarazem funkcję lampy chirurgicznej – wystawia obrazy na cięcia ostrza krytyki. W oczekiwaniu na rezultaty tych operacji pozostaje nam skromna, prowizoryczna alternatywa: przeglądanie się w przedstawieniach, których odmieńczość realizuje się w rozpadzie, rozcięciu i niepełności.

Wystawa obejmuje najnowszy cykl prac kolażowych, powstający w ramach rozprawy doktorskiej realizowanej pod opieką dr. hab. Macieja Duchowskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Towarzyszy mu rzeźba, wcześniej prezentowana i przepracowana na potrzeby tej ekspozycji.

Sebastian Winkler

[1] Jack Halberstam, Przedziwna sztuka porażki, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa, 2018

[2] Hito Steyerl, Spam Ziemi. O wycofaniu się z reprezentacji, Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej, nr 5: Queer obrazy, 2014