Po ciemnej stronie twarzy

Myśl Emmanuela Lévinasa wprowadziła do metafizyki dialogu postulat uchylenia prymatu wizualności twarzy na rzecz jej etyczności. W jej centrum znalazło się przeniesione z tradycji judaizmu zagadnienie odpowiedzialności za drugiego, wezwanie twarzy, by odpowiedzieć na jej żądanie w kategoriach spoza pola oglądu, percepcji, światła i splendoru, tak dobrze nam znanym z nowożytnej apologii przedstawienia. Spotkanie z twarzą nie jest relacją wyznaczoną przez wszechwładny podmiot, lecz
zobowiązaniem i służebnością. Twarzy nie da się zlokalizować ani posiąść. Trzeba ją „usłyszeć”. Przemawia z głębi poniżenia i biedy, obarczając nas winą, której pochodzenie ginie w mroku archaicznej nie-pamięci. Winą, do której nie sposób nam się przyznać.

Biblioteka portretów Katarzyny Rotkiewicz-Szumskiej jest odważną próbą pokazania, co się wydarza, gdy twarz lokuje się po swej ciemnej stronie, w momencie, gdy komunikacja z jej „głosem” zostaje zawieszona. Ta strategia, niesprzeczna z refleksją Lévinasa, eksponuje ryzyko zerwania, niezgody na relację, ukazując twarz w nastroju żałoby, melancholii, ale również rewolty i przemocy. Twarz z obrazów nie mówi. Zostaje pozbawiona zdolności widzenia drugiego, rozrywanej niekiedy krzykiem i szaleństwem, innym razem przeszytej milczeniem w obliczu losu, którego nie jesteśmy w stanie zdiagnozować, odcięci od niego przez uzurpacje przedstawienia.